(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.197. అధ్యాయః 197
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
జాపకోపాఖ్యానే కాలయమధర్మవిప్రేక్ష్వాక్వాదీనాం సంవాదః॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 12-197-0x(5972)(72741)
కాలమృత్యుయమానాం తే ఇక్ష్వాకోర్బ్రాహ్మణస్య చ।
వివాదో వ్యాహృతః పూర్వం తద్భవాన్వక్తుమర్హతి॥ 12-197-1(72742)
భీష్మ ఉవాచ। 12-197-2x(5973)
అత్రాప్యుదాహరంతీమమితిహాసం పురాతనం।
ఇక్ష్వాకోః సూర్యపుత్రస్య యద్వృత్తం బ్రాహ్మణస్య చ॥ 12-197-2(72743)
కాలస్య మృత్యోశ్చ తథా యద్వృత్తం తన్నిబోధ మే।
యథా స తేషాం సంవాదో యస్మిన్స్థానేఽపి చాభవత్।
`యేనైవ కారణేనాత్ర ధర్మవాదసమన్వితః॥' 12-197-3(72744)
బ్రాహ్మణో జాపకః కశ్చిద్ధర్మవృత్తో మహాయశాః।
షడంగవిన్మహాప్రాజ్ఞః పైప్పలాదిః స కౌశికః॥ 12-197-4(72745)
తస్యాపరోక్షం విజ్ఞానం షడంగేషు వభూవ హ।
వేదేషు చైవ నిష్ణాతో హిమవత్పాదసంశ్రయః॥ 12-197-5(72746)
సోయం బ్రాహ్మం పస్తేపే సంహితాం సంయతో జపన్।
తస్య వర్షసహస్రం తు నియమేన తథా గతం॥ 12-197-6(72747)
స దేవ్యా దర్శితః సాక్షాత్ప్రీతాస్మీతి తదా కిల।
జప్యమావర్తయంస్తూష్ణీం న స తాం కించిదబ్రవీత్॥ 12-197-7(72748)
తస్యానుకంపయా దేవీ ప్రీతా సమభవత్తదా।
వేదమాతా తతస్తస్య తజ్జప్యం సమపూజయత్॥ 12-197-8(72749)
`చతుర్భిరక్షరైర్యుక్తా సోమపానేఽక్షరాష్టకా।
జగద్బీజసమాయుక్తా చనుర్విశాక్షరాత్మికా॥' 12-197-9(72750)
సమాప్య జప్యం తూత్థాయ శిరసా పాదయోస్తదా।
పపాత దేవ్యా ధర్మాత్మా వచనం చేదమబ్రవీత్॥ 12-197-10(72751)
దిష్ట్యా దేవి ప్రసన్నా త్వం దర్శనం చాగతా మమ।
యది చాపి ప్రసన్నాసి జప్యే మే రమతాం మనః॥ 12-197-11(72752)
సావిత్ర్యువాచ। 12-197-12x(5974)
కిం ప్రార్థయసి విప్రర్షే కిం చేష్టం కరవాణి తే।
ప్రబ్రూహి జపతాం శ్రేష్ఠ సర్వం తత్తే భవిష్యతి॥ 12-197-12(72753)
ఇత్యుక్తః స తదా దేవ్యా విప్రః ప్రోవాచ ధర్మవిత్।
జప్యం ప్రతి మమేచ్ఛేయం వర్ధత్వితి పునః పునః॥ 12-197-13(72754)
మనసశ్చ సమాధిర్మే వర్ధేతాహరహః శుభే।
తత్తథేతి తతో దేవీ మధురం ప్రత్యభాషత॥ 12-197-14(72755)
ఇదం చైవాపరం ప్రాహ దేవీ తత్ప్రియకాంయయా।
నిరయం నైవ యాతా త్వం యత్ర యాతా ద్విజర్షభాః॥ 12-197-15(72756)
యాస్యసి బ్రహ్మణః స్థానమనిమిత్తమతంద్రితః।
సాధు తే భవితా చైతద్యత్త్వయాఽహమిహార్థితా॥ 12-197-16(72757)
నియతో జప చైకాగ్రో ధర్మస్త్వాం సముపైష్యతి।
కాలో మృత్యుర్యమశ్చైవ సమాయాస్యంతి తేఽంతికం।
భవితా చ వివాదోఽత్ర తవ తేషాం చ ధర్మతః॥ 12-197-17(72758)
భీష్మ ఉవాచ। 12-197-18x(5975)
ఏవముక్త్వా భగవతీ జగామ భవనం స్వకం॥ 12-197-18(72759)
బ్రాహ్మణోఽపి జపన్నాస్తే దివ్యం వర్షశతం తథా।
సదా దాంతో జితక్రోధః సత్యసంధోఽనసూయకః॥ 12-197-19(72760)
సమాప్తే నియమే తస్మిన్నథ విప్రస్య ధీమతః।
సాక్షాత్ప్రీతస్తదా ధర్మో దర్శయామాస తం ద్విజం॥ 12-197-20(72761)
ధర్మ ఉవాచ। 12-197-21x(5976)
ద్విజాతే పశ్య మాం ధర్మమహం త్వాం ద్రష్టుమాగతః।
జప్యస్యాస్య ఫలం యత్తత్ప్రంప్రాప్తం తచ్చ మే శృణు॥ 12-197-21(72762)
జితా లోకాస్త్వయా సర్వే యే దివ్యా యే చ మానుషాః।
దేవానాం నిలయాన్సాధో సర్వానుత్క్రంయ యాస్యసి॥ 12-197-22(72763)
ప్రాణత్యాగం కురు మునే గచ్ఛ లోకాన్యథేప్సితాన్।
త్యక్త్వాఽఽత్మనః శరీరం చ తతో లోకానవాప్స్యసి॥ 12-197-23(72764)
బ్రాహ్మణ ఉవాచ। 12-197-24x(5977)
కృతం లోకేన మే ధర్మ గచ్ఛ త్వం చ యథాసుఖం।
బహుదుఃఖమహం దేహం నోత్సృజేయమహం విభో॥ 12-197-24(72765)
ధర్మ ఉవాచ। 12-197-25x(5978)
`అచలం తే మనః కృత్వా త్యజ దేహం మహామతే।
అనేన కిం తే సంయోగః కథం మోహం గమిష్యసి॥' 12-197-25(72766)
అవశ్యం భోః శరీరం తే త్యక్తవ్యం మునిపుంగవ।
స్వర్గమారోహ భో విప్ర కిం వా వై రోచతేఽనఘ॥ 12-197-26(72767)
బ్రాహ్మణ ఉవాచ। 12-197-27x(5979)
కిముక్తం ధర్మ కిం నేతి కస్మాన్మాం ప్రోక్తవానసి।
త్యజ దేహం ద్విజేతి త్వం ససంబుధ్యాత్ర మే యది॥ 12-197-27(72768)
న రోచయే స్వర్గవాసం వినా దేహమహం విభో।
గచ్ఛ ధర్మ న మే శ్రద్ధా స్వర్గం గంతుం వినాఽఽత్మనా॥ 12-197-28(72769)
ధర్మ ఉవాచ। 12-197-29x(5980)
అలం దేహే మనః కృత్వా త్యక్త్వా దేహం సుఖీ భవ।
గచ్ఛ లోకానరజసో యత్ర గత్వా న శోచసి॥ 12-197-29(72770)
బ్రాహ్మణ ఉవాచ। 12-197-30x(5981)
రమే జపన్మహాభాగ కృతం లోకైః సనాతనైః।
సశరీరేణ గంతవ్యం మయా స్వర్గం న చాన్యథా॥ 12-197-30(72771)
ధర్మ ఉవాచ। 12-197-31x(5982)
`ఏవం తే కాయసంప్రాతిర్వర్తతే మునిసత్తమ।'
యది త్వం నేచ్ఛసి త్యక్తుం శరీరం పశ్య వై ద్విజ।
ఏష కాలస్తథా మృత్యుర్యమశ్చ త్వాముపాగతాః॥ 12-197-31(72772)
భీష్మ ఉవాచ। 12-197-32x(5983)
అథ వైవస్వతః కాలో మృత్యుశ్చ త్రితయం విభో।
బ్రాహ్మణం తం మహాభాగముపగంయేదమబ్రవన్॥ 12-197-32(72773)
యమ ఉవాచ। 12-197-33x(5984)
తపసోఽస్య సుతప్తస్య తథా సుచరితస్య చ।
ఫలప్రాప్తిస్తవ శ్రేష్ఠా యమోఽహం త్వాముపబ్రువే॥ 12-197-33(72774)
కాల ఉవాచ। 12-197-34x(5985)
యథా వదస్య జప్యస్య ఫలం ప్రాప్తస్త్వముత్తమం।
కాలస్తే స్వర్గమారోహుం కాలోఽహం త్వాముపాగతః॥ 12-197-34(72775)
మృత్యురువాచ। 12-197-35x(5986)
మృత్యుం మాం విద్ధి ధర్మజ్ఞ రూపిణం స్వయమాగతం।
కాలేన చోదితో విప్ర త్వామితో నేతుమద్య వై॥ 12-197-35(72776)
బ్రాహ్మణ ఉవాచ। 12-197-36x(5987)
స్వాగతం సూర్యపుత్రాయ కాలాయ చ మహాత్మనే।
మృత్యవే చాథ ధర్మాయ కిం కార్యం కరవాణి వః॥ 12-197-36(72777)
భీష్మ ఉవాచ। 12-197-37x(5988)
అర్ధ్యం పాద్యం చ దత్త్వా స తేభ్యస్తత్ర సమాగమ।
అబ్రవీత్పరమప్రీతః స్వశక్త్యా కిం కరోమి వః॥ 12-197-37(72778)
`స్వకార్యనిర్భరా యూయం పరోపద్రవహేతవః।
భవంతో లోకసామాన్యాః కిమర్థం బ్రూత సత్తమాః॥ 12-197-38(72779)
యమ ఉవాచ। 12-197-39x(5989)
వయమప్యేవమత్యుగ్రా ధాతురాజ్ఞాపురః సరాః।
చోదితా ధావమానా వై కర్మభావమనువ్రతాః॥ 12-197-39(72780)
భీష్మ ఉవాచ।' 12-197-40x(5990)
తస్మిన్నేవాథ కాలే తు తీర్థయాత్రాముపాగతః।
ఇక్ష్వాకురగమత్తత్ర సమేతా యత్ర తే విభో॥ 12-197-40(72781)
సర్వానేవ తు రాజర్షిః సంపూజ్యాథ ప్రణంయ చ।
కుశలప్రశ్నమకరోత్సర్వేషాం రాజసత్తమః॥ 12-197-41(72782)
తస్మై సోఽథాసనం దత్త్వా పాద్యమర్ధ్యం తథైవ చ।
అబ్రవీద్బ్రాహ్మణో వాక్యం కృత్వా కుశలసంవిదం॥ 12-197-42(72783)
స్వాగతం తే మహారాజ బ్రూహి యద్యదిహేచ్ఛసి।
స్వశక్త్యా కిం కరోమీహ తద్భవాన్ప్రబ్రవీతు మామ॥ 12-197-43(72784)
రాజోవాచ। 12-197-44x(5991)
రాజాఽహం బ్రాహ్మణశ్చ త్వం యదా షట్కర్మసంస్థితః।
దదాని వసు కించిత్తే ప్రార్థితం తద్వదస్వ మే॥ 12-197-44(72785)
బ్రాహ్మణ ఉవాచ। 12-197-45x(5992)
ద్వివిధో బ్రాహ్మణో రాజంధర్మశ్చ ద్వివిధః స్మృతః।
ప్రవృత్తశ్చ నివృత్తశ్చ నివృత్తోఽహ ప్రతిగ్రహాత్॥ 12-197-45(72786)
తేభ్యః ప్రయచ్ఛ దానాని యే ప్రవృత్తా నరాధిప।
అహం న ప్రతిగృహ్ణామి కిమిష్టం కిం దదామి తే।
బ్రూహి త్వం నృపతిశ్రేష్ఠ తపసా సాధయామి కిం॥ 12-197-46(72787)
రాజోవాచ। 12-197-47x(5993)
క్షత్రియోఽహం న జానామి దేహీతి వచనం క్వచిత్।
ప్రయచ్ఛ యుద్ధమిత్యేవంవాదీ చాస్మి ద్విజోత్తమ॥ 12-197-47(72788)
బ్రాహ్మణ ఉవాచ। 12-197-48x(5994)
తుష్యసి త్వం స్వధర్మేణ తథా తుష్టా వయం నృప।
అన్యోన్యస్యోత్తరం నాస్తి యదిష్టం తత్సమాచర॥ 12-197-48(72789)
రాజోవాచ। 12-197-49x(5995)
స్వశక్త్యాఽహం దదానీతి త్వయా పూర్వముదాహృతం।
యాచే త్వాం దీయతాం మహ్యం జప్యస్యాస్య ఫలం ద్విజ॥ 12-197-49(72790)
బ్రాహ్మణ ఉవాచ। 12-197-50x(5996)
యుద్ధం మమ సదా వాణీ యాచతీతి వికత్థసే।
న చ యుద్ధం మయా సార్ధం కిమర్థం యాచసే పునః॥ 12-197-50(72791)
రాజోవాచ। 12-197-51x(5997)
వాగ్వజ్రాబ్రాహ్మణాః ప్రోక్తాః క్షత్రియా బాహుజీవినః।
వాగ్యుద్ధం తదిదం తీవ్రం మమ విప్ర త్వయా సహ॥ 12-197-51(72792)
బ్రాహ్మణ ఉవాచ। 12-197-52x(5998)
సేయమద్య ప్రతిజ్ఞా మే స్వశక్త్యా కిం ప్రదీయతాం।
బ్రూహి దాస్యామి రాజేంద్ర విభవే సతి మాచిరం॥ 12-197-52(72793)
రాజోవాచ। 12-197-53x(5999)
యత్తద్వర్షశతం పూర్ణం జప్యం వై జపతా త్వయా।
ఫలం ప్రాప్తం తత్ప్రయచ్ఛ మమ దిత్సుర్భవాన్యది॥ 12-197-53(72794)
బ్రాహ్మణ ఉవాచ। 12-197-54x(6000)
పరమం గృహ్యతాం తస్య ఫలం యజ్జపితం మయా।
అర్ధం త్వమవిచారేణ ఫలం తస్య హ్యవాప్నుహి॥ 12-197-54(72795)
అథవా సర్వమేవేహ మామకం జాపకం ఫలం।
రాజన్ప్రాప్నుహి కామం త్వం యది సర్వమిహేచ్ఛసి॥ 12-197-55(72796)
రాజోవాచ। 12-197-56x(6001)
కృతం సర్వేణ భద్రం తే జప్యం యద్యాచితం మయా।
స్వస్తి తేఽస్తు గమిష్యామి కించ తస్య ఫలం వద॥ 12-197-56(72797)
బ్రాహ్మణ ఉవాచ। 12-197-57x(6002)
ఫలప్రాప్తిం న జానామి దత్తం యజ్జపితం మయా।
అయం ధర్మశ్చ కాలశ్చ యమో మృత్యుశ్చ సాక్షిణః॥ 12-197-57(72798)
రాజోవాచ। 12-197-58x(6003)
అజ్ఞాతమస్య ధర్మస్య ఫలం కిం మే కరిష్యతి।
ఫలం బ్రవీషి ధర్మస్య న చేజ్జప్యకృతస్య మాం।
ప్రాప్నోతు తత్ఫలం విప్రో నాహమిచ్ఛే ససంశయం॥ 12-197-58(72799)
బ్రాహ్మణ ఉవాచ। 12-197-59x(6004)
నాదదేఽపరదత్తం వై దత్తం వా చాఫలం మయా।
వాక్యం ప్రమాణం రాజర్షే మమాద్య తవ చైవ హి॥ 12-197-59(72800)
సకృదంశో నిపతతి సకృత్కన్యా ప్రదీతయే।
సకృదేవ దదానీతి త్రీణ్యేతాని సకృత్సకృత్॥ 12-197-60(72801)
నాభిసంధిర్మయా జప్యే కృతపూర్వః కదాచన।
జప్యస్య రాజశార్దూల కథం వేత్స్యాంయహం ఫలం॥ 12-197-61(72802)
దదస్వేతి త్వయా చోక్తం దత్తం వాచా ఫలం మయా।
న వాచం దూషయిష్యామి సత్యం రక్ష స్థిరో భవ॥ 12-197-62(72803)
అథైవం వదతో మేఽద్య వచనం న కరిష్యసి।
మహానధర్మో భవితా తవ రాజన్మృషా కృతః॥ 12-197-63(72804)
న యుక్తా తు మృషావాణీ త్వయా వక్తుమరిందమ।
తథా మయాఽప్యభిహితం మిథ్యా కర్తుం న శక్యతే॥ 12-197-64(72805)
సంశ్రుతం చ మయా పూర్వం దదానీత్యవిచారితం।
తద్గృహ్ణీష్వావిచారేణ యది సత్యే స్థితో భవాన్॥ 12-197-65(72806)
ఇహాగంయ హి మాం రాజంజాప్యం ఫలమయాచథాః।
తన్మే నిసృష్టం గృహ్ణీష్వ భవ సత్యేస్థితోపి చ॥ 12-197-66(72807)
నాయం లోకోఽస్తి న పరో న చ పూర్వాన్స తారయేత్।
కుత ఏవాపరాన్రాజన్మృషావాదపరాయణః॥ 12-197-67(72808)
న యజ్ఞాధ్యయనే దానం నియమాస్తారయంతి హి।
యథా సత్యం పరే లోకే తథేహ పురుషర్షభ॥ 12-197-68(72809)
తపాంసి యాని చీర్ణాని చరిష్యంతి చ యత్తపః।
సమాశతైః సహస్రైశ్చ తత్సత్యాన్న విశిష్యతే॥ 12-197-69(72810)
సత్యమేకం పరం బ్రహ్మ సత్యమేకం పరం తపః।
సత్యమేకం పరో యజ్ఞః సత్యమేకం పరం శ్రుతం॥ 12-197-70(72811)
సత్యం వేదేషు జాగర్తి ఫలం సత్యే పరం స్మృతం।
తపో ధర్మో దమశ్చైవ సర్వం సత్యే ప్రతిష్ఠితం॥ 12-197-71(72812)
సత్యం వేదాస్తథాంగాని సత్యం యజ్ఞాస్తథా విధిః।
వ్రతచర్యా తథా సత్యమోంకారః సత్యమేవ చ॥ 12-197-72(72813)
ప్రాణినాం జననం సత్యం సత్యం సంతతిరేవ చ।
సత్యేన వాయురభ్యేతి సత్యేన తపతే రవిః॥ 12-197-73(72814)
సత్యేన చాగ్నిర్దహతి స్వర్గః సత్యే ప్రతిష్ఠితః।
సత్యం యజ్ఞస్తపో వేదాః స్తోభా మంత్రాః సరస్వతీ॥ 12-197-74(72815)
తులామారోపితో ధర్మః సత్యం చైవేతి నః శ్రుతం।
సమాం కక్షాం ధారయతో యః సత్యం తతోఽధికం॥ 12-197-75(72816)
యతో ధర్మస్తతః సత్యం సర్వం సత్యేన వర్ధతే।
కిమర్థమనృతం కర్మ కర్తుం రాజంస్త్వమిచ్ఛసి॥ 12-197-76(72817)
సత్యే కురు స్థిరం భావం మా రాజన్ననృతం కృథాః।
కస్మాత్త్వమనృతం వాక్యం దేహీతి కురుషేఽశుభం॥ 12-197-77(72818)
యది జప్యఫలం దత్తం మయా నేచ్ఛసి వై నృప।
స్వధర్మేభ్యః పరిభ్రష్టో లోకాననుచరిష్యసి॥ 12-197-78(72819)
సంశ్రుత్య యో న దిత్సేత యాచిత్వా యశ్చ నేచ్ఛతి।
ఉభావానృతికావేతో న మృపా కర్తుమర్హసి॥ 12-197-79(72820)
రాజోవాచ। 12-197-80x(6005)
యోద్ధవ్యం రక్షితవ్యం చ క్షత్రధర్మః కిల ద్విజ।
దాతారః క్షత్రియాః ప్రోక్తా గృహ్ణీయాం భవతః కథం॥ 12-197-80(72821)
బ్రాహ్మణ ఉవాచ। 12-197-81x(6006)
న చ్ఛందయామి తే రాజన్నాపి తే గృహమావ్రజం।
ఇహాగంయ తు యాచిత్వా న గృహ్ణీషే పునః కథం॥ 12-197-81(72822)
ధర్మ ఉవాచ। 12-197-82x(6007)
అవివాదోఽస్తు యువయోర్విత్తం మాం ధర్మమాగతం।
ద్విజో దానఫలైర్యుక్తో రాజా సత్యఫలేన చ॥ 12-197-82(72823)
స్వర్గ ఉవాచ। 12-197-83x(6008)
స్వర్గం మాం విద్ధి రాజేంద్ర రూపిణం స్వయమాగతం।
అవివాదోఽస్తు యువయోరుమౌ తుల్యఫలౌ యువాం॥ 12-197-83(72824)
రాజోవాచ। 12-197-84x(6009)
కృతం స్వర్గేణ మే కార్యం గచ్ఛ స్వర్గ యథాగతం।
విప్రో యదీచ్ఛతే దాతుం చీర్ణం గృహ్ణాతు మే ఫలం॥ 12-197-84(72825)
బ్రాహ్మణ ఉవాచ। 12-197-85x(6010)
బాల్యే యది స్మాదజ్ఞానాన్మయా హస్తః ప్రసారితః।
నివృత్తలక్షణం ధర్మముపాసే సంహితాం జపన్॥ 12-197-85(72826)
నివృత్తం మాం చిరాద్రాజన్విప్రలోభయసే కథం।
స్వేన కార్యం కరిష్యామి త్వత్తో నేచ్ఛే ఫలం నృప।
తపఃస్వాధ్యాయశీలోఽహం నివృత్తశ్చ ప్రతిగ్రహాత్॥ 12-197-86(72827)
రాజోవాచ। 12-197-87x(6011)
యది విప్ర విసృష్టం తే జప్యస్య ఫలముత్తమం।
ఆవయోర్యత్ఫలం కించిత్సహితం నౌ తదస్త్విహ॥ 12-197-87(72828)
ద్విజాః ప్రతిగ్రహే యుక్తా దాతారో రాజవంశజాః।
యది ధర్మః క్షుతో విప్ర సహైవ ఫలమస్తు నౌ॥ 12-197-88(72829)
మా వా భూత్సహ భోజ్యం నౌ మదీయం ఫలమాప్నుహి।
ప్రతీచ్ఛ మత్కృతం ధర్మం యది తే మయ్యనుగ్రహః॥ 12-197-89(72830)
భీష్మ ఉవాచ। 12-197-90x(6012)
తతో వికృతవైషౌ ద్వౌ పురుషౌ సముపస్థితౌ।
గృహీత్వాఽన్యోన్యమావేష్ఠ్య కుచేలావూచతుర్వచః॥ 12-197-90(72831)
న మే ధారయసీత్యేకో ధారయామీతి చాపరః।
ఇహాస్తి నౌ వివాదోఽయమయం రాజాఽనుశాసకః॥ 12-197-91(72832)
సత్యం బ్రవీంయహమిదం న మే ధారయతే భవాన్।
అనృతం వదసీహ త్వమృణం తే ధారయాంయహం। 12-197-92(72833)
తావుభౌ సుభృశం తప్తౌ రాజానమిదమృచతుః।
పరీక్ష్యౌ తు యథా స్యావ నావామిహ విగర్హితౌ॥ 12-197-93(72834)
విరూప ఉవాచ। 12-197-94x(6013)
ఘారయామి నరవ్యాఘ్ర వికృతస్యేహ గోః ఫలం।
దదతశ్చ న గృహ్ణాతి వికృతో మే మహీపతే॥ 12-197-94(72835)
వికృత ఉవాచ। 12-197-95x(6014)
న మే ధారయతే కించిద్విరూపోఽయం నరాధిప।
మిథ్యా బ్రవీత్యయం హి త్వాం సత్యాభాసం నరాధిప॥ 12-197-95(72836)
రాజోవాచ। 12-197-96x(6015)
విరూప కిం ధారయతే భవానస్య బ్రవీతు మే।
శ్రుత్వా తథా కరిష్యేఽహమితి మే ధీయతే మనః॥ 12-197-96(72837)
విరూప ఉవాచ। 12-197-97x(6016)
శృణుష్వావహితో రాజన్యథైతద్ధారయాంయహం।
వికృతస్యాస్య రాజర్షే నిఖిలేన నరాధిప॥ 12-197-97(72838)
అనేన ధర్మప్రాప్త్యర్థం శుభా దత్తా పురాఽనఘ।
ధేనుర్విప్రాయ రాజర్షే తపఃస్వాధ్యాయశీలినే॥ 12-197-98(72839)
తస్యాశ్చాయం మయా రాజన్ఫలమభ్యేత్య యాచితః।
వికృతేన చ మే దత్తం విశుద్ధేనాంతరాత్మనా॥ 12-197-99(72840)
తతో మే సుకృతం కర్మ కృతమాత్మవిశుద్ధయే।
గావౌ చ కపిలే క్రీత్వా వత్సలే బహుదోహనే॥ 12-197-100(72841)
తే చోంఛవృత్తయే రాజన్మయా సముపవర్జితే।
యథావిధి యథాశ్రద్ధం తదస్యాహం పునః ప్రభో॥ 12-197-101(72842)
ఇహాద్యైవ ప్రయచ్ఛామి గృహీత్వా ద్విగుణాం ఫలం।
ఏవం స్యాత్పురుషవ్యాఘ్ర కఃశుద్ధః కోఽత్ర దోషవాన్॥ 12-197-102(72843)
ఏవం వివదమానౌ స్వస్త్యామిహాభ్యాగతౌ నృప।
కురు ధర్మమధర్మం వా వినయే నౌ సమాదధ॥ 12-197-103(72844)
యది నేచ్ఛతి మే దానం యథా దత్తమనేన వై।
భవానత్ర స్థిరో భూత్వా మార్గే స్థాపయితాఽద్య నౌ॥ 12-197-104(72845)
రాజోవాచ। 12-197-105x(6017)
దీయమానం న గృహ్ణాసి ఋణం కస్మాత్త్వమద్య వై।
యథైవ తేఽభ్యనుజ్ఞాతం యథా గృహ్ణీష్వ మాచిరం॥ 12-197-105(72846)
వికృత ఉవాచ। 12-197-106x(6018)
దీయతామిత్యనేనోక్తం దదానీతి తథా మయా।
నాయం మే ధారయత్యత్ర గచ్ఛతాం యత్ర వాంఛతి॥ 12-197-106(72847)
రాజోవాచ। 12-197-107x(6019)
దదతోఽస్య న గృహ్ణాసి విషమం ప్రతిభాతి మే।
దణడ్యో హి త్వం మమ మతో నాస్త్యత్ర ఖలు సంశయః॥ 12-197-107(72848)
వికృత ఉవాచ। 12-197-108x(6020)
మయాఽస్య దత్తం రాజర్షే గృహ్ణీయాం తత్కథం పునః।
కో మమాత్రాపరాధో మే దండమాజ్ఞాపయ ప్రభో॥ 12-197-108(72849)
విరూప ఉవాచ। 12-197-109x(6021)
దీయమానం యది మయా న గృహ్ణాసి కథంచన।
నియచ్ఛతి త్వాం నృపతిరయం ధర్మానుశాసకః॥ 12-197-109(72850)
వికృత ఉవాచ। 12-197-110x(6022)
స్వయం మయా యాచితేన దత్తం కథమిహాద్య తత్।
గృహ్ణీయాం గచ్ఛతు భవానభ్యనుజ్ఞాం దదాని తే॥ 12-197-110(72851)
బ్రాహ్మణ ఉవాచ। 12-197-111x(6023)
శ్రుతమేతత్త్వయా రాజన్ననయోః కథితం ద్వయోః।
ప్రతిజ్ఞాతం మయా యత్తే తద్గృహాణావిచారితం॥ 12-197-111(72852)
రాజోవాచ। 12-197-112x(6024)
ప్రస్తుతం సుమహత్కార్యమనయోర్గహ్వరం యథా।
జాపకస్య దృఢీకారః కథమేతద్భవిష్యతి॥ 12-197-112(72853)
యది తావన్న గృహ్ణామి జాపకేనాపవర్జితం।
కథం న లిప్యేయమహం పాపేన మహతాఽద్య వై॥ 12-197-113(72854)
తౌ చోవాచ స రాజర్షిః కృతకార్యౌ గమిష్యథః।
నేదానీం మామిహాసాద్య రాజధర్మో భవేన్మృషా॥ 12-197-114(72855)
స్వధర్మః పరిపాల్యస్తు రాజ్ఞామితి వినిశ్చయః।
విప్రధర్మశ్చ గహనో మామనాత్మానమావిశత్॥ 12-197-115(72856)
బ్రాహ్మణ ఉవాచ। 12-197-116x(6025)
గృహాణ ధారయేఽహం చ యాచితం సంశ్రుతం మయా।
న చేద్భహీష్యసే రాజఞ్శపిష్యే త్వాం న సంశయః॥ 12-197-116(72857)
రాజోవాచ। 12-197-117x(6026)
ధిగ్రాజధర్మం యస్యాయం కార్యస్యేహ వినిశ్చయః।
ఇత్యర్థం మే గ్రహీతవ్యం కథం తుల్యం భవేదితి॥ 12-197-117(72858)
ఏష పాణిరపూర్వం మే నిక్షేపార్థం ప్రసారితః।
యన్మే ధారయసే విప్ర తదిదానీం ప్రదీయతాం॥ 12-197-118(72859)
బ్రాహ్మణ ఉవాచ। 12-197-119x(6027)
సంహితాం జపతా యావాన్గుణః కశ్చిత్కృతో మయా।
తత్సర్వం ప్రతిగృహ్ణీష్వ యది కించిదిహాస్తి మే॥ 12-197-119(72860)
రాజోవాచ। 12-197-120x(6028)
జలమేతన్నిపతితం మమ పాణౌ ద్విజోత్తమ।
సమమస్తు సహైవాస్తు ప్రతిగృహ్ణాతు వై భవాన్॥ 12-197-120(72861)
విరూప ఉవాచ। 12-197-121x(6029)
కామక్రోధౌ విద్ధి నౌ త్వమావాభ్యాం కారితో భవాన్।
`జిజ్ఞాసమానౌ యువయోర్మనోత్థం తు ద్విజోత్తమ॥' 12-197-121(72862)
సహేతి చ యదుక్తం తే సమా లోకాస్తవాస్య చ।
నాయం ధారయతే కించిజ్జిజ్ఞాసా త్వత్కృతే కృతా॥ 12-197-122(72863)
కాలో ధర్మస్తథా మృత్యుః కామక్రోధౌ తథా యువాం।
సర్వమన్యోన్యనిష్కర్షే నికృష్టం పశ్యతస్తవ॥ 12-197-123(72864)
`సర్వేషాముపరిస్థానం బ్రహ్మణో వ్యక్తజన్మనః।
యువయోః స్థానమూలం నిర్ద్వంద్వమమలాత్మకం॥ 12-197-124(72865)
సర్వే గచ్ఛామ యత్ర స్వాన్స్వాఁల్లోకాంశ్చ తథా వయం।'
గచ్ఛ లోకాంజితాన్స్వేన కర్మణా యత్ర వాంఛసి॥ 12-197-125(72866)
` తతో ధర్మయమాద్యాస్తే వాక్యమూచుర్నపర్ద్విజౌ।
అస్మాకం యః స్మృతో మూర్ధా బ్రహ్మలోకమితి స్మృతం॥ 12-197-126(72867)
తత్రస్థౌ హి భవంతౌ హి యువాభ్యాం నిర్జితా వయం।
యువయోః కామ ఆపన్నస్తత్కాంయమవిశంకయా॥' 12-197-127(72868)
భీష్మ ఉవాచ। 12-197-128x(6030)
జాపకానాం ఫలావాప్తిర్మయా తే సంప్రదర్శితా।
గతిః స్థానం చ లోకాశ్చ జాపకేన యథా జితాః॥ 12-197-128(72869)
ప్రయాతి సంహితాధ్యాయీ బ్రహ్మాణం పరమేష్ఠినం।
అథవాఽగ్నిం సమాయాతి సూర్యమావిశతేఽపి వా॥ 12-197-129(72870)
స తైజసేన భావేన యది తత్ర రమత్యుత।
గుణాంస్తేషాం సమాధత్తే రాగేణ ప్రతిమోహితః॥ 12-197-130(72871)
ఏవం సోమే తథా వాయౌ భూంయాకాశశరీరగః।
సరాగస్తత్ర వసతి గుణాంస్తేషాం సమాచరన్॥ 12-197-131(72872)
అథ తత్ర విరాగీ స పరం గచ్ఛత్యసంశయం।
పరమవ్యయమిచ్ఛన్స తమేవావిశతే పునః॥ 12-197-132(72873)
అమృతాచ్చామృతం ప్రాప్తః శాంతీభూతో నిరాత్మవాన్।
బ్రహ్మభూతః స నిర్ద్వంద్వః సుఖీ శాంతో నిరామయః॥ 12-197-133(72874)
బ్రహ్మస్థానమనావర్తమేకమక్షరసంజ్ఞకం।
అదుఃఖమజరం శాంతం స్థానం తత్ప్రతిపద్యతే॥ 12-197-134(72875)
చతుర్భిర్లక్షణైర్హీనం తథా పడ్భిః సషోడశైః।
పురుషం తమతిక్రంయ ఆకాశం ప్రతిపద్యతే॥ 12-197-135(72876)
అథ నేచ్ఛతి రాగాత్మా సర్వం తదధితిష్ఠతి।
యచ్చ ప్రార్థయతే తచ్చ మనసా ప్రతిపద్యతే॥ 12-197-136(72877)
అథవా చేక్షతే లోకాన్సర్వాన్నిరయసంజ్ఞితాన్।
నిస్పృహః సర్వతో ముక్తస్తత్ర వై రమతే సుఖం॥ 12-197-137(72878)
ఏవమేషా మహారాజ జాపకస్య గతిర్యథా।
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం కిం భూయః శ్రోతుమర్హసి॥ ॥ 12-197-138(72879)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే సాంతిపర్వణి మోక్షధర్మపర్వణి సప్తనవత్యధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 197॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-197-1 ఆయుఃపరిచ్ఛేదికా దేవతా కాలః। ప్రాణవియోజికా మృత్యుః। పుణ్యాపుణ్యఫలదాయికా యమః। తత్ తం॥ 12-197-2 సూర్యపుత్రస్య యమస్య॥ 12-197-4 జాపకో మంత్రాధ్యయనపరః। పైప్పలాద ఇతి డ. పాఠః॥ 12-197-7 దేవ్యా సావిత్ర్యా దర్శితో దర్శనదానేనానుగృహీతః॥ 12-197-14 సమాధిర్నియమః॥ 12-197-15 నిరయం స్వర్గం క్షయిణం। యాతా యాస్యసి। యాతా గతాః॥ 12-197-16 అనిమిత్తమజన్యం। యజ్జప్యే మే రమతాం మన ఇతి॥ 12-197-20 దర్శయామాస ఆత్మానం దర్శితవాన్॥ 12-197-24 బహుదుఃఖసుఖమితి ఝ.ధ. పాఠః॥ 12-197-56 కృతమలం సర్వేణ జపఫలేన॥ 12-197-57 యజ్జపితం జప్యం తస్యేతి శేషః॥ 12-197-61 అభిసంధిః కామః। నిష్కామస్య జపస్యానంతం ఫలమితి భావః॥ 12-197-62 దూషయిష్యామి అన్యథాకరిష్యామి॥ 12-197-66 మే మయా నిసృష్టం దత్తం॥ 12-197-77 దేహీతి ఉక్త్వేతి శేషః॥ 12-197-81 న చ్ఛందయామి ప్రతిగృహ్ణీష్వేతి న ప్రార్థితవానస్మి॥ 12-197-84 తత్ప్రతీచ్ఛతు మే ఫలమితి ధ. పాఠః। బహు గృహ్ణాతు మే ఫలమితి ట. పాఠః॥ 12-197-90 ద్వౌ పురుషౌ కామక్రోధౌ॥ 12-197-93 పరీక్ష్య త్వం యథా స్యావో నావామితి ఝ. పాఠః॥ 12-197-94 ప్రార్థనా హి రాజ్ఞోఽననురూపేతి తస్య కామో వికృతసంజ్ఞః। శాంతిస్వభావస్యాపి జాపకస్య యాచిత్వాపి దీయమానం న గృహ్ణాతీతి రాజానం ప్రతి యః క్రోధః స విరూపసంజ్ఞః। గోః ఫలం వాచం ధేనుముపాసీతేతి శ్రుతేర్ధేనుసరూప్రాయాః వాచః। జపస్య ఫలమిత్యర్థః॥ 12-197-98 ధేనుర్వాక్। విప్రాయ పరమేశ్వరాయ॥ 12-197-106 ధారయామీతి ఝ. ట. పాఠః॥ 12-197-118 నిక్షేపార్థం ప్రతిగృహ్య ప్రదానార్థం॥ 12-197-131 తేషాం సూర్యాదిలోకపాలానాం గుణాన్ ప్రకాశకత్వాదీన్॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.